Gross profit là gì? Phân biệt với gross margin dễ hiểu

Gross profit là gì? Phân biệt với gross margin dễ hiểu

Tôi vẫn nhớ như ngày hôm qua, mình mới mở cửa hàng đầu tiên và hoàn toàn bối rối khi nghe đến cụm từ "lợi nhuận gộp" (gross profit) và "tỷ suất lợi nhuận gộp" (gross margin). Nhiều người nhầm lẫn hai khái niệm này, dẫn đến việc tính toán sai lệch và đưa ra quyết định không chính xác. Tôi quyết định viết bài này để giúp bạn hiểu rõ gross profit là gì, gross margin là gì, và cách phân biệt chúng một cách đơn giản, thực tế.

Gross profit là gì?

Gross profit (lợi nhuận gộp) là số tiền còn lại sau khi trừ đi giá vốn hàng bán (COGS) từ doanh thu. Nó thể hiện số tiền thực tế mà cửa hàng kiếm được từ việc bán sản phẩm, trước khi trừ các chi phí vận hành như thuê mặt bằng, lương nhân viên, điện nước... Hãy tưởng tượng bạn đang bán một sản phẩm, và bạn cần biết số tiền thực tế bạn kiếm được từ việc bán nó.

Hồi năm ngoái, mình có một cửa hàng tạp hóa ở quận 3, TP.HCM, bán một thùng mì tôm với giá 120.000 VNĐ. Giá vốn (tiền nhập hàng) là 95.000 VNĐ. Vậy gross profit = 120.000 - 95.000 = 25.000 VNĐ. Số tiền 25.000 đồng này chính là lợi nhuận gộp từ thùng mì đó. Mình nhớ như ngày hôm qua, đó là một cảm giác thật tuyệt vời khi mình biết mình kiếm được bao nhiêu tiền từ việc bán sản phẩm.

Công thức tính gross profit

Công thức rất đơn giản:

Gross profit = Doanh thu - Giá vốn hàng bán (COGS)

Trong đó:

• Doanh thu: tổng số tiền thu được từ việc bán hàng (chưa bao gồm thuế GTGT nếu bạn xuất hóa đơn).
• Giá vốn hàng bán (COGS): chi phí trực tiếp để sản xuất hoặc mua vào sản phẩm đó. Với cửa hàng bán lẻ, COGS thường là giá nhập hàng; với quán ăn, COGS bao gồm nguyên liệu thực phẩm, gia vị...

Có 1 chủ tiệm quen kể là hồi mới mở quán phở ở Hải Châu, Đà Nẵng, anh ấy chỉ tính doanh thu trừ đi tiền thịt, bánh phở, rau thơm… mà quên mất tiền nước mắm, dầu ăn, gas. Thế là gross profit bị đội lên, đến cuối tháng mới ngỡ ngàng vì lợi nhuận thực tế thấp hơn nhiều. Vì vậy, hãy đảm bảo bạn tính đúng COGS bao gồm tất cả chi phí trực tiếp.

Gross margin là gì?

Gross margin (tỷ suất lợi nhuận gộp) là tỷ lệ phần trăm giữa gross profit và doanh thu. Nó cho biết bạn thu được bao nhiêu phần trăm lợi nhuận gộp trên mỗi đồng doanh thu. Gross margin giúp so sánh hiệu quả kinh doanh giữa các sản phẩm, hoặc giữa cửa hàng của bạn với trung bình ngành.

Ví dụ: Với thùng mì tôm trên, gross margin = (25.000 / 120.000) x 100% = 20,83%. Nghĩa là cứ 100 đồng doanh thu, mình lãi gộp được gần 21 đồng. Mình thường dùng gross margin để so sánh hiệu quả kinh doanh giữa các sản phẩm, và điều chỉnh giá hoặc tìm nguồn nhập rẻ hơn cho sản phẩm lãi thấp.

Công thức tính gross margin

Gross margin (%) = (Gross profit / Doanh thu) x 100%

Hoặc viết gọn: Gross margin (%) = [(Doanh thu - COGS) / Doanh thu] x 100%

Chỉ số này thường được dùng để định giá sản phẩm. Chẳng hạn, nếu bạn muốn gross margin đạt 40%, bạn cần bán sản phẩm với giá = COGS / (1 - 0,4).

Phân biệt gross profit và gross margin

Điểm khác biệt cốt lõi: gross profit là số tuyệt đối (đơn vị tiền tệ), còn gross margin là số tương đối (phần trăm).

Tiêu chí	Gross profit	Gross margin
Định nghĩa	Lợi nhuận gộp tính bằng tiền	Tỷ suất lợi nhuận gộp tính bằng %
Công thức	Doanh thu - COGS	(Gross profit / Doanh thu) x 100%
Ý nghĩa	Cho biết bạn kiếm được bao nhiêu tiền sau khi bù vốn	Cho biết hiệu quả sinh lời trên mỗi đồng doanh thu
Ứng dụng	Tính toán dòng tiền, khả năng trang trải chi phí	So sánh sản phẩm, định giá, đánh giá hiệu quả kinh doanh

Có 1 anh chủ tiệm quen ở Hải Châu kể là cửa hàng của anh ấy bán 1 sản phẩm lãi 50.000 VNĐ, cửa hàng khác bán 1 sản phẩm lãi 100.000 VNĐ. Nhìn gross profit thì cửa hàng khác lãi hơn, nhưng nếu giá bán của cửa hàng khác gấp 3 lần anh ấy, thì gross margin của anh ấy có thể cao hơn. Lấy trường hợp quán cà phê nhỏ ở Sơn Trà, Đà Nẵng: bán ly cà phê đen giá 15.000 VNĐ, COGS 3.000 VNĐ → gross profit 12.000 VNĐ, gross margin 80%. Trong khi một ly sinh tố giá 35.000 VNĐ, COGS 15.000 VNĐ → gross profit 20.000 VNĐ, gross margin 57%. Gross profit cao hơn nhưng gross margin lại thấp hơn.

Vì sao chủ shop cần hiểu rõ hai chỉ số này?

Thứ nhất, gross profit cho bạn biết tổng số tiền bạn có để trang trải các chi phí cố định (thuê nhà, lương, điện nước) và tạo ra lợi nhuận ròng. Nếu gross profit quá thấp, bạn sẽ khó sống sót.

Thứ hai, gross margin giúp bạn đánh giá xem sản phẩm nào đang bán chạy và có lời. Như shop của Linh ở Sơn Trà chuyên bán đồ handmade, có món lãi gộp 70%, có món chỉ 20%. Nhờ theo dõi gross margin, Linh biết nên tập trung quảng bá món nào, và điều chỉnh giá hoặc tìm nguồn nhập rẻ hơn cho món lãi thấp.

Thứ ba, hai chỉ số này là cơ sở để ra quyết định giảm giá. Nếu bạn giảm giá 10%, gross margin sẽ giảm, nhưng nếu doanh thu tăng đủ bù, gross profit vẫn có thể tăng. Cần tính toán cẩn thận.

Cách cải thiện gross profit và gross margin cho cửa hàng

Tăng gross profit:

• Tăng doanh thu: bán thêm sản phẩm, up-sell, cross-sell.
• Giảm COGS: thương lượng với nhà cung cấp, mua số lượng lớn, tìm nguồn hàng giá rẻ hơn.

Tăng gross margin:

• Tăng giá bán: nếu thị trường chấp nhận, bạn có thể tăng giá nhẹ mà không ảnh hưởng nhiều đến lượng bán.
• Cắt giảm chi phí đóng gói, vận chuyển nếu có thể.
• Bó sản phẩm (bundle): bán kèm sản phẩm margin cao với sản phẩm margin thấp để kéo trung bình lên.

Nói thực thì, nhiều chủ shop chỉ chăm chăm vào doanh thu mà quên mất gross margin. Họ bán được nhiều nhưng cuối tháng lỗ vì margin quá mỏng. Hãy luôn theo dõi cả hai chỉ số này.

Câu hỏi thường gặp

1. Gross profit và net profit khác nhau thế nào? Gross profit là lợi nhuận sau khi trừ COGS. Net profit (lợi nhuận ròng) là lợi nhuận sau khi trừ tất cả chi phí (COGS + chi phí vận hành + thuế). Net profit thường nhỏ hơn gross profit.

2. Chỉ số gross margin bao nhiêu là tốt? Tùy ngành. Với bán lẻ thực phẩm, margin 20-30% là phổ biến. Với quần áo, margin 40-60%. Với F&B, margin nguyên liệu thường 60-70% nhưng sau khi trừ chi phí nhân công, mặt bằng thì net margin chỉ 10-20%. Bạn nên tham khảo trung bình ngành tại Việt Nam.

3. Làm sao để tính gross profit cho toàn cửa hàng? Tổng doanh thu trừ tổng COGS của tất cả sản phẩm bán ra trong kỳ. Bạn có thể dùng phần mềm quản lý bán hàng để tự động tính.

4. Gross margin có thể âm không? Có, nếu bạn bán thấp hơn giá vốn (bán lỗ). Điều này thường xảy ra trong chiến dịch xả hàng hoặc khuyến mãi giảm sâu. Nhưng nếu kéo dài, cửa hàng sẽ phá sản.

5. Tôi nên theo dõi gross profit hay gross margin thường xuyên? Cả hai. Gross profit để biết bạn có đủ tiền sống, gross margin để biết bạn đang kinh doanh hiệu quả thế nào. Hãy xem xét hàng tuần hoặc hàng tháng.

Tổng kết

Gross profit và gross margin là hai chỉ số cơ bản nhưng cực kỳ quan trọng. Gross profit là số tiền bạn kiếm được sau khi trừ vốn, gross margin là tỷ lệ phần trăm thể hiện hiệu quả. Hiểu và áp dụng chúng sẽ giúp bạn quản lý cửa hàng tốt hơn, định giá hợp lý và tối ưu lợi nhuận. Đừng quên theo dõi thường xuyên để đưa ra quyết định kịp thời. Nếu bạn muốn một công cụ hỗ trợ tính toán và quản lý, hãy tìm hiểu thêm về Mepo – giải pháp quản lý bán hàng thông minh dành cho chủ shop Việt.

Lưu ý thêm khi triển khai thực tế

Sau nhiều năm chạy shop, tôi nhận ra một điều: hiểu gross profit và gross margin mới chỉ là bước đầu. Cái khó là áp dụng chúng vào vận hành hàng ngày. Có lần tôi thử nghiệm bán thêm dòng mỹ phẩm, gross margin tính ra 45% – rất đẹp. Nhưng sau 2 tháng, lợi nhuận gộp tuyệt đối lại thấp hơn mì tôm vì sản phẩm bán chậm, tồn kho nhiều. Đấy, bài học xương máu: gross profit mới quyết định dòng tiền thực, gross margin chỉ là thước đo hiệu suất.

Chuyện kể với anh bạn mở quán cafe ở Cần Thơ. Anh ấy dùng phần mềm quản lý quán cafe tại Cần Thơ để theo dõi doanh thu và COGS từng món. Nhờ đó, gross margin từng loại đồ uống hiện ra rõ ràng. Anh phát hiện ly cà phê sữa đá lãi gộp 70%, nhưng ly sinh tố chỉ 35% vì trái cây nhập đắt. Thế là anh điều chỉnh menu, đẩy mạnh bán cà phê. Chỉ 3 tháng sau, gross profit tăng 18% dù doanh thu tổng không đổi. Một minh chứng cho thấy dùng đúng công cụ giúp bạn nhìn thấu số liệu.

Còn với mấy shop bán tạp hóa lớn, tôi thấy họ cần phần mềm quản lý vị trí hàng hóa để kiểm soát COGS chính xác. Hàng hóa để lung tung, thất thoát, hư hỏng – tất cả đều làm tăng giá vốn thực tế, kéo gross profit xuống. Một chị chủ ở Đà Nẵng kể: hồi chưa dùng phần mềm bán hàng đa kênh tại Đà Nẵng, chị không biết kênh online lời hay lỗ vì chi phí vận chuyển, đóng gói cứ nhập nhằng vào COGS. Sau khi setup phần mềm pos online đồng bộ, mọi thứ rõ ràng, gross margin từng kênh hiện lên, chị mới mạnh dạn đầu tư quảng cáo.

Vài tình huống thực tế khác: một xưởng sản xuất ở Hải Phòng dùng phần mềm quản lý sản xuất tại Hải Phòng để tính COGS chi tiết cho từng lô hàng. Họ phát hiện ra nguyên liệu phụ (keo, ốc vít) chiếm tới 8% giá vốn mà trước đây cứ gộp chung. Điều chỉnh cách nhập kho và đàm phán giá nhà cung cấp, họ tiết kiệm được 12 triệu/tháng – đó là gross profit tăng thẳng vào túi.

Một trường hợp khác: chủ cửa hàng điện máy ở Đồng Nai dùng phần mềm tính tiền tại Đồng Nai để ghi nhận doanh thu chính xác từng mặt hàng. Nhưng lúc đầu anh ấy quên nhập giá vốn cho hàng cũ tồn kho, thế là gross margin hiển thị ảo. Tôi khuyên anh reset lại dữ liệu, nhập đủ COGS. Sau đó mới thấy một lô tivi cũ lỗ gộp tới 5% vì chiết khấu quá tay. Anh kịp thời dừng chương trình khuyến mãi, chuyển sang đẩy hàng mới có margin cao hơn.

Với các xưởng may, phần mềm quản lý công nhân cũng gián tiếp ảnh hưởng đến gross profit. Sao vậy? Vì lương công nhân là chi phí vận hành, không nằm trong COGS. Nhưng nếu quản lý kém, năng suất thấp, bạn phải thuê thêm người – chi phí vận hành tăng, ăn vào lợi nhuận ròng. Tôi thấy nhiều chủ xưởng nhầm lẫn, cứ đổ hết chi phí nhân công vào COGS, làm gross profit méo mó. Cần phân biệt rõ: COGS chỉ gồm chi phí trực tiếp tạo ra sản phẩm (vải, chỉ, cúc), còn lương quản lý, bảo trì máy móc là chi phí vận hành.

Còn phần mềm dms tại Cần Thơ mà một người quen dùng giúp anh ấy theo dõi đại lý phân phối. Nhờ đó, anh biết chính xác doanh thu từng kênh, COGS từng đợt hàng. Gross margin của kênh đại lý chỉ 15% vì phải chia hoa hồng, nhưng gross profit lại cao vì số lượng lớn. Anh không vội bỏ kênh này, mà tìm cách tối ưu chi phí vận chuyển để cải thiện margin.

Điều cuối cùng: đừng quên phần mềm quản lý vật tư tại Đà Nẵng nếu bạn kinh doanh vật liệu xây dựng. Tôi biết một anh chủ kho sắt thép, hàng tháng thất thoát cả trăm kg vì không kiểm soát được tồn kho. Dùng phần mềm, COGS giảm 3%, gross profit tăng ngay. Đó là những con số thực, không phải lý thuyết suông.

Tóm lại, gross profit và gross margin là hai người bạn đồng hành. Hiểu và dùng đúng, bạn sẽ tránh được vô số sai lầm. Nhưng đừng quên rằng, số liệu chỉ đúng khi bạn có công cụ thu thập dữ liệu chính xác. Và trên hết, kinh doanh là câu chuyện của thực tế, không phải của bảng tính.